ΝΑ ΓΙΑΤΙ ΕΙΜΑΙ ΟΡΓΙΣΜΈΝΟΣ- Η ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΙΑ ΔΕΝ ΝΟΜΙΜΟΠΟΙΕΙΤΑΙ ΝΑ ΡΙΧΝΕΙ ΣΚΙΕΣ- Του Σάββα Ηλιοφώτου- πρώην Δημάρχου Στροβόλου

Η αθωωτική απόφαση ενός Κακουργιοδικείου δεν επιδέχεται υποσημειώσεις. Δεν αφήνει «ναι μεν, αλλά». Στο ποινικό δίκαιο υπάρχει μία και μόνη καθαρή διατύπωση: ένοχος πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας ή αθώος. Και όταν το Δικαστήριο αποφανθεί αθώωση, το κράτος οφείλει να σέβεται όχι μόνο το αποτέλεσμα, αλλά και το κλίμα που το περιβάλλει. Γι’ αυτό η δημόσια αναφορά της εκπροσώπου της Εισαγγελίας σε μάρτυρα που «απειλήθηκε» και δεν προσήλθε να καταθέσει επιβάρυνε το δημόσιο πεδίο. Όχι επειδή η κατηγορούσα αρχή δεν έχει δικαίωμα να εξηγήσει τις δυσκολίες που αντιμετώπισε. Αλλά επειδή τέτοιες αναφορές, όταν γίνονται μετά από αθώωση, δεν είναι ουδέτερες. Δημιουργούν συνειρμούς. Και οι συνειρμοί, όσο κι αν δεν διατυπώνονται ρητά, λειτουργούν. Το αυθόρμητο ερώτημα που γεννάται στην κοινωνία είναι απλό: «Ποιος είχε συμφέρον να απειλήσει τον μάρτυρα;» Όταν αυτό το ερώτημα αφήνεται αναπάντητο, η σκιά πέφτει σχεδόν αυτόματα πάνω στους αθωωθέντες. Χωρίς κατηγορία. Χωρίς στοιχείο. Χωρίς δίκη για το συγκεκριμένο θέμα. Μόνο με μια υπόνοια. Εδώ ανακύπτει — με όλη τη θεσμική σοβαρότητα — η ευθύνη της Εισαγγελίας. Η κατηγορούσα αρχή δεν είναι απλός διάδικος. Δεν είναι πολιτικός αντίπαλος που δικαιούται να ερμηνεύει επικοινωνιακά μια ήττα. Είναι θεσμικός φορέας που εκπροσωπεί το κράτος και οφείλει να διαφυλάσσει το τεκμήριο αθωότητας μέχρι τέλους — ακόμη και όταν διαφωνεί με την απόφαση. Αν υπήρξε απειλή μάρτυρα, αυτό συνιστά αυτοτελές και σοβαρό ποινικό αδίκημα. Η ορθή θεσμική οδός είναι σαφής: καταγγελία, διερεύνηση, στοιχειοθέτηση, και, εφόσον υπάρχουν αποδείξεις, ποινική δίωξη. Όχι υπαινιγμός. Διότι ο υπαινιγμός από κρατικό αξιωματούχο έχει βάρος. Δεν είναι σχόλιο καφενείου. Δεν είναι πολιτική τοποθέτηση. Είναι λόγος θεσμικός. Και όταν αυτός ο λόγος αφήνει να αιωρείται η ιδέα ότι κάποιοι ίσως παρενέβησαν στη διαδικασία, τότε η Εισαγγελία αναλαμβάνει ευθύνη για το κλίμα που δημιουργείται. Με απόλυτο σεβασμό προς τον θεσμό, πρέπει να ειπωθεί: η θεσμική αυτοσυγκράτηση είναι μέρος της δικαιοσύνης. Το τεκμήριο αθωότητας δεν προστατεύει μόνο από καταδίκη χωρίς αποδείξεις. Προστατεύει και από τη δημόσια καλλιέργεια υποψίας μετά την αθώωση. Η Ευρωπαϊκή νομολογία είναι σαφής: κρατικοί λειτουργοί οφείλουν να αποφεύγουν δηλώσεις που μπορούν να εκληφθούν ως υπαινιγμός ενοχής προσώπων που έχουν απαλλαγεί. Δεν χρειάζεται επιθετικός λόγος για να υπάρξει θεσμικό πρόβλημα. Αρκεί η αιώρηση μιας πιθανότητας. Και εδώ τίθεται και το δεύτερο κρίσιμο ερώτημα: Ήταν προς το συμφέρον της δικαιοσύνης να συνεχιστεί η δίκη όταν η κατηγορούσα αρχή είχε απολέσει βασικούς μάρτυρες; Η συνέχιση μιας ποινικής διαδικασίας, παρά τις αποδυναμώσεις της κατηγορίας, μπορεί να ερμηνευθεί ως επιλογή διαφάνειας: να κρίνει το Δικαστήριο και όχι να αποσυρθεί η υπόθεση σιωπηρά. Όμως η επιλογή αυτή ενέχει ευθύνη. Όταν η κατηγορία δεν μπορεί να αποδείξει πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας τα στοιχεία της, η αθώωση είναι όχι απλώς πιθανή αλλά θεσμικά αναγκαία. Και τότε η ήττα δεν είναι των κατηγορουμένων. Είναι της κατηγορίας. Η δικαιοσύνη, τελικά, δεν ζημιώνεται από μια αθώωση. Ζημιώνεται όταν μετά την αθώωση επιχειρείται — έστω και άθελα — να διατηρηθεί μια υπόνοια. Αν υπάρχει εκφοβισμός, να διερευνηθεί και να τιμωρηθεί. Αν δεν υπάρχει, να μην υπονοείται. Αυτή είναι η λεπτή αλλά κρίσιμη γραμμή που διαχωρίζει την υπεύθυνη θεσμική στάση από την επικοινωνιακή διαχείριση μιας αποτυχίας. Η δικαιοσύνη δεν έχει ανάγκη από σκιές για να σταθεί. Έχει ανάγκη από καθαρό λόγο — ακόμη και όταν η απόφαση δεν είναι αυτή που προσδοκούσε η κατηγορούσα αρχή.