Ο ΆΔΡΩΠΟΣ ΕΝ Ο ΤΌΠΟΣ – ΚΙ ΑΝ ΧΑΘΕΊ Ο ΆΔΡΩΠΟΣ, ΧΆΝΕΤΑΙ Ο ΤΌΠΟΣ Του Σάββα Ηλιοφώτου Πρώην Δημάρχου Στροβόλου

«Ο άδρωπος εν ο τόπος – ο τόπος εν γέρημος». Μια φράση της κυπριακής λαϊκής σοφίας, που ο Κώστας Μόντης κουβαλά μέσα στην ποίησή του σαν αλήθεια βαριά, σχεδόν αδιαπραγμάτευτη. Όχι ως ρομαντική διατύπωση, αλλά ως βαθιά πολιτική θέση. Γιατί ο τόπος δεν είναι μόνο τα χώματα. Δεν είναι οι γραμμές στους χάρτες, ούτε τα συρματοπλέγματα, ούτε τα οδοφράγματα. Τον τόπο τον κάνουν οι άνθρωποί του. Και όταν οι άνθρωποι απομακρύνονται, ο τόπος ερημώνει — ακόμη κι αν μοιάζει γεμάτος. Στην Κύπρο, αυτή η αλήθεια πονά διπλά. Γιατί η κατοχή δεν είναι μόνο στρατός και σημαίες. Είναι και η σιωπή. Είναι η αποξένωση. Είναι η συνήθεια να ζούμε χωριστά, να μη μιλούμε, να μη γνωριζόμαστε, να μη συναντιόμαστε. Είναι η σταδιακή διάρρηξη του ανθρώπινου ιστού αυτού του τόπου. Γι’ αυτό και το άνοιγμα των οδοφραγμάτων δεν ήταν ποτέ μια απλή τεχνική διευκόλυνση. Ήταν —και παραμένει— μια τρύπα στον τοίχο του διαχωρισμού. Μια ρωγμή στο τσιμέντο που επέβαλε η Τουρκία με τη δύναμη των όπλων της, αλλά που συντήρησαν, με τα χρόνια, ο εθνικισμός και ο σωβινισμός και στις δύο μεγάλες κοινότητες του τόπου. Κάθε οδόφραγμα που ανοίγει δεν ενώνει ακόμη τον τόπο. Όμως φέρνει πιο κοντά τη μέρα που θα ενωθούν οι καρδιές των ανθρώπων. Και όταν οι καρδιές ενωθούν, κανένας τοίχος δεν στέκει όρθιος. Ούτε εκείνος που σηκώθηκε με στρατό, ούτε εκείνος που χτίστηκε με φόβο, μίσος και καχυποψία. Ας είμαστε καθαροί. Η επαναπροσέγγιση Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων δεν είναι μαγικό ραβδί. Δεν τερματίζει από μόνη της την τουρκική κατοχή. Δεν υποκαθιστά το διεθνές δίκαιο, ούτε τις πολιτικές διεκδικήσεις, ούτε την ανάγκη για λύση που να αποκαθιστά την ελευθερία και τη δικαιοσύνη. Όμως το αντίθετο —η απομάκρυνση των ανθρώπων αυτού του τόπου— εδραιώνει την κατοχή. Την κάνει κανονικότητα. Την κάνει «φυσική κατάσταση». Την κάνει μόνιμη. Κάθε φορά που παραιτούμαστε από την ανθρώπινη επαφή, κάθε φορά που δεχόμαστε ότι «δεν έχουμε τίποτα κοινό», κάθε φορά που βλέπουμε τον άλλον μόνο μέσα από την ταυτότητα που του φόρεσε η Ιστορία, τότε παραχωρούμε έδαφος. Όχι εδαφικό — ανθρώπινο. Και αυτό είναι το πιο επικίνδυνο. Η Τουρκία δεν φοβάται τις κοινωνίες που δεν μιλούν μεταξύ τους. Τις προτιμά. Γιατί μια κοινωνία διασπασμένη είναι μια κοινωνία ακίνητη. Μια κοινωνία που δεν μπορεί να φανταστεί κοινό μέλλον. Η επαναπροσέγγιση, λοιπόν, δεν είναι αφέλεια. Είναι πράξη αντίστασης μακράς πνοής. Είναι η άρνηση να χαρίσουμε τον άνθρωπο στον διαχωρισμό. Είναι η επιμονή ότι, παρά τις πληγές, τις μνήμες, τους φόβους και τις αδικίες, αυτός ο τόπος δεν θα γίνει γέρημος από ανθρώπους. Γιατί χωρίς τους ανθρώπους του —Τούρκους και Έλληνες— η Κύπρος δεν είναι πατρίδα. Είναι απλώς έδαφος. Κι αυτό το έδαφος, άδειο από ανθρώπινη σχέση, είναι το πιο εύκολο να το κρατήσει ένας κατακτητής. «Ο άδρωπος εν ο τόπος». Κι άμα ξανασμίξουν οι άδρωποι τούτου του τόπου, κανένας τοίχος εν στέκει.