ΨΗΦΟΣ ΜΕ ΘΥΜΟ, ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΓΙΑ ΠΕΝΤΕ ΧΡΟΝΙΑ Του Σάββα Ηλιοφώτου-πρώην Δημάρχου Στροβόλου

Δεν είναι εύκολο σήμερα να σταθείς μπροστά στους πολίτες και να τους ζητήσεις να εμπιστευτούν τους θεσμούς. Όχι γιατί οι θεσμοί είναι κατ’ ανάγκη όλοι προβληματικοί, αλλά γιατί έχει παγιωθεί μια αντίληψη: «τίποτα δεν λειτουργεί». Και όταν αυτή η φράση βγαίνει από το στόμα ενός δεκάχρονου παιδιού, τότε δεν μιλάμε απλώς για κρίση εμπιστοσύνης. Μιλάμε για βαθιά διάβρωση της συλλογικής μας συνείδησης. Για χρόνια, η συνεχής και συχνά ισοπεδωτική κριτική κατά των θεσμών – χωρίς τεκμηρίωση, χωρίς αντίλογο, χωρίς υπεύθυνη στάση – δημιούργησε ένα τοξικό περιβάλλον. Ένα περιβάλλον όπου η απαξίωση έγινε εύκολη επιλογή. Όμως εδώ υπάρχει μια αλήθεια που αποφεύγουμε να πούμε: Οι θεσμοί δεν λειτουργούν στο κενό. Λειτουργούν μέσα σε μια κοινωνία. Και η κοινωνία σήμερα επιλέγει, όλο και πιο συχνά, την εύκολη θέση της αμφισβήτησης αντί της ευθύνης της κρίσης. Είναι εύκολο να λες «όλα είναι σάπια». Είναι πιο δύσκολο να ξεχωρίζεις, να κρίνεις, να απαιτείς διόρθωση αντί για κατεδάφιση. Στην καθημερινή λειτουργία κάθε θεσμού θα υπάρξουν λάθη, αδυναμίες, ακόμη και αποτυχίες. Αυτό δεν είναι ένδειξη κατάρρευσης. Είναι μέρος της πραγματικότητας κάθε οργανωμένης πολιτείας. Όταν όμως κάθε αδυναμία μετατρέπεται σε απόδειξη ότι «τίποτα δεν λειτουργεί», τότε δεν διορθώνουμε τους θεσμούς — τους αποδομούμε. Και εδώ αρχίζει και η ευθύνη των πολιτών. Σήμερα, όλο και περισσότεροι επιλέγουν με βάση τον θυμό τους και όχι τη λογική τους. Ο θυμός γίνεται οδηγός. Η αγανάκτηση μετατρέπεται σε πολιτική στάση. Και η ψήφος — η πιο σοβαρή πράξη σε μια δημοκρατία — κινδυνεύει να γίνει στιγμιαία εκτόνωση. Αλλά ο θυμός διαρκεί λίγα λεπτά πίσω από το παραβάν. Οι συνέπειες της ψήφου διαρκούν πέντε ολόκληρα χρόνια. Και αυτή η αντίφαση είναι ίσως το πιο επικίνδυνο στοιχείο της εποχής μας. Μέσα σε αυτό το κλίμα, ενισχύονται τα λεγόμενα «αντισυστημικά» σχήματα. Όχι γιατί απαραίτητα έχουν λύσεις, αλλά γιατί δίνουν διέξοδο στο συναίσθημα. Υπόσχονται εύκολες απαντήσεις σε σύνθετα προβλήματα. Και κυρίως, υπόσχονται κάτι που ακούγεται ελκυστικό: να γκρεμίσουν τα πάντα. Όμως οι κοινωνίες που γκρεμίζουν χωρίς να σκέφτονται, στο τέλος πληρώνουν πολύ ακριβά το κόστος της απερισκεψίας τους. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι θεσμοί δεν έχουν ευθύνη. Έχουν — και μεγάλη. Η λογοδοσία, η αποτελεσματικότητα και η ειλικρίνεια δεν είναι επιλογές. Είναι υποχρεώσεις. Αλλά και η κοινωνία έχει τη δική της ευθύνη: να κρίνει με νηφαλιότητα, να απαιτεί βελτίωση και όχι καταστροφή, να αντιστέκεται στον πειρασμό της εύκολης απαξίωσης. Αν συνεχίσουμε έτσι, το χάσμα θα μεγαλώσει. Και όσο μεγαλώνει, τόσο περισσότερο θα κυριαρχεί ο θυμός έναντι της λογικής. Η δημοκρατία όμως δεν λειτουργεί με εκρήξεις θυμού. Λειτουργεί με συνείδηση, κρίση και ευθύνη. Το ζητούμενο δεν είναι να πείσουμε τους πολίτες να εμπιστευτούν τους θεσμούς. Το ζητούμενο είναι διπλό: Οι θεσμοί να γίνουν άξιοι εμπιστοσύνης. Και οι πολίτες να γίνουν άξιοι της δημοκρατίας που έχουν