Η ΒΟΛΙΚΗ ΟΡΓΗ ΚΑΙ Η ΦΟΒΙΣΜΕΝΗ ΣΙΩΠΗ

Υπάρχουν στιγμές που αναρωτιέμαι αν τελικά μας βολεύει η μετριότητα. Αν την επιλέγουμε συνειδητά, γιατί είναι πιο εύκολη από την ευθύνη της σκέψης. Στον δημόσιο λόγο — και ιδιαίτερα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης — κυριαρχούν δύο «ασφαλείς» δρόμοι: • από τη μια η φοβισμένη σιωπή μεταμφιεσμένη σε «ενότητα» και • από την άλλη η βολική οργή που βαφτίζεται «αγωνιστικότητα». Και οι δύο είναι, στην ουσία, υπεκφυγές. Ο πρώτος δρόμος είναι γνώριμος: γενικόλογες εκκλήσεις, αποφυγή κάθε ουσιαστικής τοποθέτησης, μια μόνιμη αναβολή των δύσκολων συζητήσεων «για μετά». Είναι ο δρόμος εκείνων που φοβούνται ότι η καθαρή άποψη θα τους εκθέσει, θα τους κοστίσει, θα τους φέρει σε σύγκρουση. Έτσι επιλέγουν την ασφάλεια της ασάφειας. Ο δεύτερος δρόμος είναι εξίσου προβληματικός, αλλά πιο ελκυστικός: ο καταγγελτικός λόγος χωρίς βάθος, χωρίς πρόταση, χωρίς διάθεση σύνθεσης. Ένας λόγος που φωνάζει, καταγγέλλει, μηδενίζει — αλλά δεν γεφυρώνει ποτέ, δεν οικοδομεί τίποτα. Είναι ο εύκολος ηρωισμός της εποχής μας. Γιατί είναι εύκολο να καταγγέλλεις τους πάντες. Είναι εύκολο να εμφανίζεσαι «καθαρός» όταν δεν αναλαμβάνεις καμία ευθύνη. Είναι εύκολο να αρνείσαι τα πάντα, όταν δεν χρειάζεται να προτείνεις τίποτα. Δύσκολο είναι να έχεις άποψη. Δύσκολο είναι να παίρνεις θέση, να τη στηρίζεις και ταυτόχρονα να αφήνεις χώρο για διάλογο. Δύσκολο είναι να συνθέτεις, να γεφυρώνεις, να προσπαθείς να πας ένα βήμα παρακάτω αντί να μένεις στο χειροκρότημα της στιγμής. Κι όμως, η κοινωνία μας — και δεν εξαιρούνται τα πολιτικά κόμματα — φαίνεται να επιβραβεύει ακριβώς τις δύο αυτές στρεβλώσεις: και τον άχρωμο «ενωτικό» λόγο που δεν λέει τίποτα, και τον κραυγαλέο καταγγελτικό λόγο που δεν οδηγεί πουθενά. Αντίθετα, όποιος επιχειρεί να μιλήσει συγκεκριμένα, να αναδείξει πρόσωπα, να ανοίξει συζητήσεις για το αύριο — συχνά βρίσκεται αντιμέτωπος είτε με καχυποψία είτε με υποδείξεις «να προσέχει». Αυτό δεν είναι υγιές. Γιατί χωρίς καθαρό λόγο δεν υπάρχει πολιτική. Και χωρίς πολιτική, μένουμε είτε με διαχείριση φόβου είτε με εκτόνωση θυμού. Η πραγματική πρόοδος δεν θα έρθει ούτε από τους σιωπηλούς «διαχειριστές της ενότητας» ούτε από τους επαγγελματίες της καταγγελίας. Θα έρθει από εκείνους που τολμούν να πουν κάτι συγκεκριμένο, να πάρουν θέση και να επιμείνουν — ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι θα δεχθούν κριτική. Η κοινωνία οφείλει να μάθει να ξεχωρίζει. Να μην χειροκροτεί αυτόματα ό,τι δεν ενοχλεί. Να μην ενθουσιάζεται με ό,τι απλώς φωνάζει πιο δυνατά. Να αναζητά περιεχόμενο, όχι εντυπώσεις. Και κυρίως: να στηρίζει ανθρώπους με άποψη. Όχι μόνο όταν συμφωνεί μαζί τους — αλλά όταν αναγνωρίζει ότι συμβάλλουν σε έναν ουσιαστικό διάλογο. Γιατί αν συνεχίσουμε να επιβραβεύουμε είτε τη σιωπή είτε την κραυγή, τότε το μόνο που θα πετύχουμε είναι να μείνουμε ακίνητοι. Και η ακινησία, στην πολιτική, δεν είναι ουδετερότητα. Είναι παρακμή.