ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΟΙΝΗΣ ΟΦΕΛΕΙΑΣ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΙΣ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ Του Σάββα Ηλιοφώτου-Πρώην Δημάρχου Στροβόλου

Όταν ένας εργολάβος αναλαμβάνει να ανακατασκευάσει ένα δρόμο μέσα σε μια πόλη, η ταχύτητα στην εκτέλεση του έργου είναι πολύ σημαντικός παράγοντας γιατί έχει άμεσες επιπτώσεις πάνω στη ζωή της. Η ταχύτητα αυτή εξαρτάται από την δυνατότητα του ίδιου του εργολάβου, που συνήθως είναι ικανοποιητική και των δημόσιων υπηρεσιών, που συνήθως πάσχει, ιδίως όταν πρόκειται για την ΑΗΚ. Οι δημόσιες υπηρεσίες δεν εντάσσονται δεσμευτικά στο συμβόλαιο του έργου και δεν δεσμεύονται με το πρόγραμμα προόδου του. Επομένως, είναι ακατόρθωτο να τους ζητηθούν ευθύνες σε περίπτωση που καθυστερεί το έργο και συχνά γίνονται ένα άριστο πλυντήριο και για τις καθυστερήσεις που οι εργολάβοι δυνατόν να προκαλούν στο έργο εξ υπαιτιότητας των. Με αυτό το δεδομένο εξ υπαρχής, κάθε δημόσιο έργο ξεκινά με την ελπίδα –και συχνά μόνο με αυτήν– ότι οι υπηρεσίες θα συντονιστούν εγκαίρως για μετακινήσεις/συνδέσεις δικτύων. Όταν αυτό δεν γίνεται, ο εργολάβος καθυστερεί, διεκδικεί αποζημιώσεις από τον κύριο του έργου (δήμο/κράτος) και όχι από την υπηρεσία που προκάλεσε την υστέρηση. Το αποτέλεσμα; Επιμήκυνση χρονοδιαγραμμάτων, κόστος για τους φορολογούμενους και συστημικός κίνδυνος εκκόλαψης κακών πρακτικών. Η διεθνής βιβλιογραφία καταγράφει σταθερά ότι “κρυμμένες” υποδομές, ελλιπή αρχεία και καθυστερημένες μετατοπίσεις εκτροχιάζουν προγράμματα. Η θεραπεία που εισηγείται η πρακτική: δεσμευτικές συμφωνίες ιδιοκτητών δικτύων με σαφή χρονοδιαγράμματα, ρήτρες και κοινό χρονοπρογραμματισμό με τον εργολάβο. Στο κυπριακό διοικητικό πλαίσιο, το Υπουργείο Μεταφορών/Τμήμα Δημοσίων Έργων έχει κεντρικό ρόλο συντονισμού, αλλά χωρίς υποχρεωτική συμβατική δέσμευση των φορέων των δικτύων απέναντι στον εργολάβο, ο συντονισμός αυτός συχνά μετατρέπεται σε “παράκληση”. Όταν ο εργολάβος καθυστερεί λόγω υπηρεσίας, οι αξιώσεις του στρέφονται κατά του κυρίου του έργου (δήμου/κράτους), ο οποίος αδυνατεί στη συνέχεια να μετακυλήσει αποτελεσματικά την ευθύνη και το κόστος. Αυτό εξηγεί εν μέρει και το γιατί το κράτος δυσκολεύεται να κερδίσει αγωγές για καθυστερήσεις: το αποτύπωμα ευθύνης του εργολάβου δεν είναι καθαρό. Υπάρχει και μια ακόμη, δυσάρεστη διάσταση: όταν οι υπηρεσίες δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη, ανοίγει παράθυρο για “στρατηγικές” καθυστερήσεις—π.χ. να μετατεθεί τεχνητά ευθύνη από τον εργολάβο σε τρίτο, με αντάλλαγμα αλλαγές προτεραιοτήτων ή χαλαρότητα σε ελέγχους. Το ζήτημα είχε τεθεί από τον υποφαινόμενο υπό την ιδιότητα του Δημάρχου Στροβόλου στον Υπουργό Συγκοινωνιών και Έργων την περίοδο 2008–2010 επί προεδρίας Δημήτρη Χριστόφια, Νίκο Νικολαΐδη. Ανεξάρτητα από το ποια λύση προωθήθηκε τότε, αποτέλεσμα δεν υπήρξε. Η γενική κατεύθυνση—να συμβάλλεται ο εργολάβος και με τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας—παραμένει επίκαιρη και ευθυγραμμισμένη με διεθνείς καλές πρακτικές. Εάν οι δημόσιες υπηρεσίες δεν καταστούν συμβαλλόμενο μέρος σε ένα έργο με δέσμευση με το πρόγραμμα και ρήτρες για πιθανές καθυστερήσεις τα δημόσια έργα θα καρκινοβατούν και κανένας πλην των φορολογουμένων, δεν θα πληρώνει για τις καθυστερήσεις. Η δημόσια συζήτηση που γίνεται για το ποιοι εργολάβοι παίρνουν τα έργα και όχι ποιοι είναι οι κύριοι λόγοι των καθυστερήσεων, είναι σε μεγάλο βαθμό παραπλανητική. Κρίσιμοι εταίροι –οι υπηρεσίες κοινής ωφέλειας– αφήνονται εκτός συμβατικού κάδρου. Αν δεν μπουν μέσα, με ρόλους, προθεσμίες και συνέπειες, θα συνεχίσουμε να πληρώνουμε καθυστερήσεις που δεν μας ανήκουν και να χάνουμε στα δικαστήρια υποθέσεις που δεν θα έπρεπε. Η δημόσια λογοδοσία για την πρόοδο ενός έργου, επιβάλλεται να γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή γιατί το κάθε τι που λέγεται σε κάποια φάση θα ενταχθεί στις διαφορές που θα προκύψουν και το πιθανότερο είναι να λειτουργήσει σε βάρος του δημοσίου παρά του εργολάβου, ο οποίος έχει την εμπειρία και ξέρει να φυλάγεται πίσω από το συμβόλαιο του, σε αντίθεση με το δημόσιο που συνήθως πορεύεται γυμνό στα αγκάθια!