ΜΙΑ ΕΝΕΣΗ ΕΛΠΙΔΑΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗ ΒΟΛΙΚΗ ΑΔΡΑΝΕΙΑ Του Σάββα Ηλιοφώτου-Πρώην Δημάρχου Στροβόλου

Του Σάββα Ηλιοφώτου-Πρώην Δημάρχου Στροβόλου Πενήντα ένα χρόνια από την εισβολή, δεν είναι απλώς ιστορικό βάρος. Είναι πολιτική αποτυχία. Στην Κύπρο δεν χωρίστηκαν μόνο εδάφη· χωρίστηκαν συνειδήσεις, καλλιεργήθηκαν φόβοι, εμπεδώθηκε η λογική ότι ο χρόνος δουλεύει υπέρ της αδράνειας. Το Κυπριακό έπαψε να αντιμετωπίζεται ως επείγον πρόβλημα και μετατράπηκε σε «διαχειρίσιμη πραγματικότητα». Μιλώ ως πολίτης αυτού του τόπου, αλλά και ως άνθρωπος που υπηρέτησε θεσμικά την κοινωνία. Η εμπειρία μου με έμαθε ότι καμία παγωμένη κατάσταση δεν παραμένει ουδέτερη. Ό,τι δεν τολμάς να αλλάξεις, σε αλλάζει. Και στο Κυπριακό, η αδράνεια μάς άλλαξε βαθιά — πολιτικά, κοινωνικά, ηθικά. Η διχοτόμηση δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Είναι αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών. Η ανοχή που επιδείχτηκε πριν το 1974 απέναντι στην παρανομία, ήταν πολιτική επιλογή. • Η αδυναμία να αντιληφθούμε ακόμα και σήμερα ότι η Ζυρίχη που υπογράψαμε ήταν ένα δικοινοτικό κράτος με προνόμια προς την τουρκική κοινότητα μεγαλύτερα του μεγέθους της, ήταν μια πολιτική επιλογή. • Η αδυναμία να αντιληφθούμε μετά το 1967 ότι άλλο Ελλάδα και άλλο Χούντα, πλην του Βάσου Λυσσαρίδη, ήταν μια πολιτική επιλογή. • Η ατιμωρησία όσων συμμετείχαν στο πραξικόπημα ήταν πολιτική επιλογή. Κι όμως, όπου υπήρξαν πολίτες που αρνήθηκαν να αποδεχθούν τον χωρισμό ως κανονικότητα, αποδείχθηκε ότι το αδιέξοδο δεν είναι μονόδρομος. Αυτοί οι άνθρωποι —συχνά λίγοι, συχνά περιθωριοποιημένοι— κράτησαν ζωντανή την ιδέα της επανένωσης, όταν το πολιτικό σύστημα προτιμούσε τη σιωπή ή τα μεγάλα λόγια. Είναι εύκολο —και απόλυτα δίκαιο— η ελληνοκυπριακή πλευρά να μιλά για εισβολή και συνεχιζόμενη κατοχή. Να απαιτεί την αποχώρηση των ξένων στρατευμάτων και των εποίκων, την αποκατάσταση του διεθνούς δικαίου. Είναι όμως πολιτικά ανεπαρκές να περιορίζεται εκεί. Όταν η επίκληση του δίκαιου δεν συνοδεύεται από συνεχή, αξιόπιστη και στρατηγική προσπάθεια για λύση, μετατρέπεται σε άλλοθι ακινησίας. Από την άλλη, η τουρκοκυπριακή ηγεσία, καλυμμένη πίσω από τη στρατιωτική ισχύ της Τουρκίας, επέλεξε συστηματικά να επενδύσει στον διαχωρισμό. Να παρουσιάσει τη διχοτόμηση ως ασφάλεια και την εξάρτηση ως αυτοδιάθεση. Έτσι, το κατοχικό καθεστώς εδραιώθηκε όχι μόνο με όπλα, αλλά και με πολιτικές αποφάσεις. Η πικρή αλήθεια είναι ότι και οι δύο πλευρές, με διαφορετικά κίνητρα και ευθύνες, συνέβαλαν στη μονιμοποίηση του προβλήματος. Με αδιαλλαξία, με φοβικά σύνδρομα, με ηγεσίες που προτίμησαν να μεταθέτουν το πολιτικό κόστος της λύσης στο μέλλον. Ζήσαμε από κοντά πώς αυτή η λογική διαπερνά τους θεσμούς: όλοι μιλούν για λύση, λίγοι είναι έτοιμοι να αναλάβουν την ευθύνη της. Σήμερα, παρά το βαρύ και αρνητικό υπόβαθρο, διαμορφώνεται ένα στενό αλλά υπαρκτό παράθυρο. Υπάρχουν δύο ηγέτες που τουλάχιστον δεν κρύβονται πίσω από τη ρητορική της αδυναμίας. Αυτό από μόνο του δεν αρκεί. Αρκεί όμως για να τεθεί ξανά το πραγματικό ερώτημα: θέλουμε λύση ή θέλουμε απλώς να διαχειριζόμαστε τη διχοτόμηση με καλύτερους όρους; Ας είμαστε ειλικρινείς. Η λύση δεν θα επαναφέρει την Κύπρο στο 1960. Δεν θα δικαιώσει απόλυτα καμία πλευρά. Θα απαιτήσει συμβιβασμούς, πολιτικό θάρρος και σύγκρουση με κατεστημένα συμφέροντα που βολεύτηκαν στη διχοτόμηση. Όμως μόνο μια βιώσιμη, λειτουργική λύση μπορεί να απελευθερώσει το νησί από τη γεωπολιτική ομηρία και την μελλοντική εσωτερική του παράλυση. Κάθε χρόνος χωρίς λύση δεν είναι ουδέτερος. Ενισχύει τα τετελεσμένα, βαθαίνει τον διαχωρισμό, καθιστά την επανένωση πολιτικά δυσκολότερη και κοινωνικά πιο ξένη. Η μεγαλύτερη ήττα δεν θα είναι μια κακή λύση. Θα είναι η πλήρης παραίτηση από την προσπάθεια. Η ευθύνη δεν βαραίνει μόνο τους ηγέτες. Βαραίνει και την κοινωνία. Μια κοινωνία που σιωπά, που φοβάται τον διάλογο, που τιμωρεί πολιτικά όσους μιλούν για συμβιβασμό, συντηρεί το αδιέξοδο. Μια κοινωνία που ενθουσιάζεται με τα ίδια συνθήματα που μας οδήγησαν στην διχοτόμηση. Η επανένωση δεν θα έρθει από μόνη της. Θα έρθει μόνο αν γίνει συλλογική, επίμονη απαίτηση. Η ελπίδα δεν είναι συναίσθημα. Είναι στάση ζωής και πολιτικής. Είναι η απόφαση να μη δεχθούμε ότι η Κύπρος θα παραμείνει για πάντα μισή. Το ερώτημα δεν είναι αν μπορούμε να συνεχίσουμε χωρίς λύση. Το κάνουμε ήδη. Το ερώτημα είναι αν έχουμε το θάρρος —ως ηγεσία και ως κοινωνία— να αλλάξουμε πορεία και να οδηγηθούμε σε συμβιβασμό. Σε λύση.